Plataan (Gewone)

Algemene kenmerken van een Plataan (Gewone)
De Plataan is een indrukwekkende verschijning in het landschap, geliefd om zijn bijzondere, vlekkerige schors die zich jaarlijks vernieuwt. Met zijn grote handvormige bladeren biedt de plataan niet alleen visuele schoonheid, maar ook functionele voordelen. Vooral in steden en dorpen zie je de plataan steeds vaker, vaak op grote pleinen of langs drukke straten. De boom is uitstekend bestand tegen verharding in de bodem en kan goed groeien op plekken waar andere bomen moeite zouden hebben. De grote bladeren zorgen voor heerlijke schaduw in de zomer, wat de plataan tot een welkome metgezel maakt op warme dagen. De Plataan wordt ook vaak als leiboom gehouden in tuinen en op terrassen.
Kenmerkend voor de Gewone plataan zijn de drie- tot vijf-lobbige bladeren, die een stevige, ruwe getande rand hebben. De bladeren zijn glanzend groen aan de bovenkant en dof en bleker aan de onderkant. De bomen hebben mannelijke en vrouwelijke bloemen die in katjes groeien, met de mannelijke bloemen in een gele kleur en de vrouwelijke bloemen in een karmijnrode tint.
Er zijn twee hoofdsoorten plataan in de Benelux, beide niet inheems: de westerse plataan (Platanus occidentalis), afkomstig uit Amerika, en de oosterse plataan (Platanus orientalis), afkomstig uit de Balkan en Klein-Azië. De Gewone Plataan (Platanus x hispanica) is een kruising van deze twee soorten.
Platanen 'filteren' de lucht
Er zijn verschillende studies die aantonen dat platanen (Platanus-soorten) effectief luchtvervuiling kunnen verminderen. Platanen staan bekend om hun vermogen om fijnstof en andere verontreinigende stoffen uit de lucht te filteren. Dit komt doordat hun grote bladeren en schors een aanzienlijk oppervlak bieden voor de opvang en adsorptie van luchtvervuilers.
Onderzoek heeft aangetoond dat bomen zoals Platanen bijdragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit door schadelijke stoffen te absorberen en zuurstof te produceren. Dit proces helpt de concentratie van luchtvervuiling in stedelijke gebieden te verminderen.
Daarnaast tonen studies aan dat het planten van bomen, waaronder platanen, kan bijdragen aan het verminderen van luchtvervuiling en het verbeteren van de luchtkwaliteit in stedelijke gebieden. Dit komt doordat bomen fungeren als natuurlijke filters die schadelijke stoffen uit de lucht verwijderen.
(Pugh, T. A. M., MacKenzie, A. R., Whyatt, J. D., & Hewitt, C. N. (2012). "Effectiveness of green infrastructure for improving urban air quality." Environmental Science & Technology, 46(14), 7692-7700.)
(Hoffmann, T., Schmitt, J., & Schempp, J. (2017). "Trees and urban air quality: A review of the research on the role of trees in mitigating air pollution in cities." Urban Forestry & Urban Greening, 27, 117-126.)
Kenmerken
Hoe plant je een Plataan (Gewone)
Graaf het plantgat een derde dieper en breder dan de wortels. Zorg ervoor dat het plantgat zo diep is dat de penwortel niet naar de zijkant gelegd hoeft te worden. Zet de zaailing erin en houd hem daarbij iets hoger dan de uiteindelijke plantdiepte, in plaats van helemaal op de bodem van je kuil. Uiteindelijk moet de wortelhals op de grens komen tussen grond en lucht. Bij sommige bomen zie je op de wortelhals ook wat ribbeltjes, wat het makkelijker maakt. Als je de boom erin zet, houd deze dan stabiel. De wortels mogen tijdens het planten niet omhoog wijzen en geen draai maken, anders wordt de boom instabiel of kan hij zichzelf wurgen. Zorg ook dat je de wortels zoveel mogelijk spreidt. De wortels krijgen zo voldoende doorwortelbare ruimte.
Vul het gat met vochtige losse grond. Zorg ervoor dat de aarde die de haarwortels (de wortels die dunner dan 1 millimeter zijn) raakt goed verkruimeld is. Schud de boom iets op en neer, zodat de grond tussen de haarwortels komt.
Plaats circa 10 centimeter grond boven de haarwortels en druk het licht aan met de voet, zodat de wortels goed contact kunnen maken met het bodemvocht.
Kijk voor een uitgebreide plant instructie in de plant handleiding op onze website.
Hoe oogst je een Plataan (Gewone)
De Plataan heeft een penwortel. Om de zaailing te oogsten, steek je de spade vlak bij de stam recht naar beneden. Maak voorzichtig een cirkel rond de plant door de spade meerdere keren in de grond te steken, zodat je de penwortel niet beschadigt. Hef daarna de zaailing met een zachte hefboombeweging uit de grond. Zorg ervoor dat je de penwortel zo volledig mogelijk uitgraaft.
Verzorgen en snoeien van je Plataan (Gewone)
De Plataan hoeft niet gesnoeid te worden als boom. In steden zie je wel dat hij opgekroond wordt door de zijtakken weg te snoeien, zodat de boom netjes in de straten kan blijven groeien. Een Plataan snoeien kun je het beste in de wintermaanden of in het vroege voorjaar doen. Mocht je voor het vroege voorjaar kiezen, dan kan dit in maanden maart en april. In deze maanden kan de boom het beste herstellen en zich klaarmaken voor de warme maanden. Als je de Plataan namelijk in de zomer snoeit, kan dit ervoor zorgen dat de plataan dood bloed.
De Plataan kan ook gesnoeid worden als je hem als leiboom houdt. Snoei dan de takken terug tot 1 tot maximaal 2 knoppen. Soms kan een tak helemaal glad terugsnoeien ook een optie zijn. De boom moet dan wel veel moeite doen om uit te lopen, waardoor het uitlopen van deze takken wel later opgang komt.
Waar groeit een Plataan (Gewone)
Van oorsprong komt de Plataan voor in rivierbegeleidende bossen, waar hij groeit op voedselrijke en vochtige gronden. Hier deelt hij zijn leefomgeving met andere bomen zoals Populieren, Elzen en Wilgen. Hoewel de plataan zich in deze vochtige omstandigheden het beste voelt, is hij verrassend goed in staat om droogte te verdragen, wat hem zeer geschikt maakt voor stedelijke omgevingen. De boom stelt niet veel eisen aan de grondsoort, maar op kalkrijke bodems kan hij wel wat last hebben van droogte, wat zijn groei kan belemmeren.
Algemeen
Origine |
Uitheems
|
Boomtype | Loofboom |
Lengte en leeftijd
Lengte in ca. 10 jaar | 8 tot 12 Meter |
Voortplantingsrijp in hoeveel jaar | 20 tot 25 Jaar |
Maximale leeftijd | 200 tot 400 Jaar |
Benodigde ruimte als solitair | 100 tot 120m2 |
Groeisnelheid |
Vermeerdering
Boom is zelfbestuivend | Ja |
Voortplantingsmethode |
Te stekken (stek is tussen de 5 en 50cm)
Maakt zaailingen
|
Voortplantingssnelheid |
|
Voortplantingssnelheid
1. Zeer lage voortplantingssnelheid. Plant verspreidt zich bijna niet, heeft weinig zaden of vegetatieve verspreiding (bijv. bomen met zware zaden). |
2. Lage voortplantingssnelheid. Verspreiding via beperkte zadenproductiel of specifieke omstandigheden vereist |
3. Gemiddelde voortplantingssnelheid. Regelmatige verspreiding, afhankelijk van ! wind, water of dieren, met gematigde snelheid (bijv. Paardenbloem). |
4. Hoge voortplantingssnelheid. Veel zaden en meerdere verspreidingsstrategieen (wind, vogels, vegetatief). Koloniseert snel open plekken |
5. Zeer hoge voortplantingssnelheid. Invasieve soorten die zich explosief verspreiden over grote afstanden (bijv. Japanse duizendknoop). |
Snoeiperiode
Deze boom is bladhoudend | Ja |
Zomer | Niet snoeien in de zomer |
Winter | oktober tot maart |
Bladvormen | Handvormig gelobd |
Gemakkelijk te snoeien | Ja |
Kenmerken Bast zaailing (50-200cm)
Lenticellen | Ja |
Kleur |
Kenmerken Knop (50-200cm)
Kleur | |
Knop stand |
Afwisselend
|
Knop vorm |
Spoelvormig
|
Overige
Wortel |
Diep wortelend
|
Bloei |
Heeft vruchten
Heeft katjes
|
Windgevoeligheid | Matig gevoelig voor (zee)wind |
Ziektes
Is gevoelig voor de volgende ziekten |
Bladvlekkenziekte
Massaria
|
Oogst/herkenning in de winter
De knoppen zijn kegelvormig, roodbruin, en hebben een grote voet die uitsteekt. Ze zijn 6-8 mm groot.
De boomschors is glad, dun en grijsbruin. Door afschilferen ontstaan groenachtige of gele vlekken waaraan de boom vaak makkelijk te herkennen is. De Plataan heeft bleekgroene twijgen, die later fors en bruin van kleur worden.
Lichtbehoefte van de Plataan (Gewone)
Geschikte grondsoorten voor de Plataan (Gewone)
Grondsoort | Geschiktheid |
---|---|
Lichte klei |
|
Zware klei |
|
Zand |
|
Veen |
|
Leem |
|
Moerig op zand |
|
Lichte zavel |
|
Zware zavel |
|
Geschikte waterstand voor de Plataan (Gewone)
Geschikte zuurtegraad voor de Plataan (Gewone)
Voedingsbehoefte Plataan (Gewone)
1. | Zeer voedselarme bodem |
2. | Zeer voedselarme tot voedselarme bodem |
3. | Voedselarme bodem |
4. | Voedselarme tot matig voedselrijke bodem |
5. | Matig voedselrijk bodem |
6. | Matig voedselrijk tot voedselrijke bodem |
7. | Voedselrijke bodem |
8. | Uitgesproken voedselrijke bodem |
9. | Zeer uitgesproken voedselrijke bodem |
Vochtigheid
1. | Extreem droge bodems |
2. | Extreem droge tot droge bodems |
3. | Droge bodems |
4. | Droge tot droge/vochtige bodems |
5. | Droge/vochtige bodems |
6. | Droge/vochtige tot vochtige bodems |
7. | Vochtige bodems |
8. | Vochtige tot natte bodems |
9. | Natte bodems |
Bij welke streek past deze boomsoort?
Streek | Geschiktheid |
---|---|
Wadden en noordelijke duinstreek (duinstreek ten noorden van Bergen): TEXEL |
|
Drents Plateau en Friese Wouden: SMILDE |
|
Friese en Groningse zeeklei: FRANEKER EN LOPPERSUM |
|
Friese Meren tot Weerribben: SNEEK EN GIETHOORN |
|
Reestdal: OUD-AVEREERST |
|
Vechtdal: OMMEN |
|
IJsseldal: DEVENTER |
|
Regge en Sallandse Heuvelrug: NIJVERDAL |
|
Twente: DENEKAMP |
|
Achterhoek: WINTERSWIJK |
|
Gelderse Poort en Pannerden (Oostelijke Rijn: Millingerwaard, Ooijpolder tot Arnhem): LOO |
|
Rijk van Nijmegen (Stuwwallen m.u.v. Rijn en Maas): BERG EN DAL |
|
Brabantse Maasstreek: HAARSTEEG |
|
Limburgse Maasstreek: TEGELEN |
|
Brabantse zandgronden: BREDA EN EINDHOVEN |
|
De Peel: VENHORST |
|
Limburgs heuvelland: VALKENBURG |
|
Zeeuwse zandgronden: BURGH-HAAMSTEDE |
|
Zuidwestelijke zeekleipolders (Zeeuwse en Zuid-Hollandse zeekleipolders): ACHTHUIZEN |
|
Laaglandrivieren (Rotterdam, Dordrecht, de Lek, de Betuwe): ALBLASSERDAM EN ECHTELD |
|
Centrale stuwwallen (Het Gooi, Utrechtse Heuvelrug, Veluwe en Gelderse Vallei): HILVERSUM EN OTTERLO |
|
IJsselmeerpolders en Zuiderzeedijken: DRONTEN |
|
Hollands en Utrechts laagveengebied: BROEK IN WATERLAND EN NIEUWKOOP |
|
West-Friesland: SPANBROEK |
|
Kalkrijke Hollandse duinstreek: VELSEN-NOORD EN WASSENAAR |
|
Kop van Overijssel |
|
Toe te passen in landschappen
Landschap | Geschiktheid |
---|---|
Voedselbos |
|
Haag |
|
Heg |
|
Bos |
|
Voederhaag |
|
Achtertuin |
|
Kleine achtertuin |
|
Solitair |
|
Houtwal |
|
Cultuurhistorische waarde
Insecten
Hoeveel insecten leven er gemiddeld op deze boom/plant? | |
Welke insecten groepen leven op deze boom/plant? |
|
Wordt deze soort als waardplant voor insecten gebruikt? | Nee |
Voor welke insecten is deze soort een waardplant? |
Vogels
Gemiddeld aantal vogels per boom/plant? | |
Welke soorten vogels leven van deze boom/plant?? |
|
Zoogdieren
Gemiddeld aantal zoogdieren per boom/plant? | |
Welke soorten zoogdieren leven op deze boom/plant? |
|
Zijn er zoogdieren afhankelijk van deze soort? | Nee |
Welke soorten zoogdieren zijn er afhankelijk van deze boom/plant? |
Bloeiperiode
Zomer | mei tot juni |
Boomsoorten
Boomsoorten waarbij deze boom graag staat |
|
Geschikt voor zoogdieren?
Zoogdier | Geschiktheid |
---|---|
Mens |
|
Paard |
|
Koe |
|
Varken |
|
Kip |
|
Geit |
|
Schaap |
|
Herbivore knaagdieren |
|
Hond |
|
Kat |
|
Vossen |
|
Dassen |
|
Fret |
|
Muis |
|
Eekhoorn |
|
Zwijn |
|
Hert |
|
Ree |
|
Bevers |
|
Toelichting
Eetbaarheid
- Giftig: Deze boom of struik is giftig voor zoogdieren en absoluut ongeschikt om te eten.
- Zeer ongeschikt: Deze boom of struik is ongeschikt voor consumptie door zoogdieren en kan schadelijk zijn.
- Ongeschikt: Deze boom of struik is meestal ongeschikt voor consumptie door zoogdieren en kan nadelige effecten hebben.
- Matig geschikt: Deze boom of struik is in beperkte mate geschikt als voedsel voor zoogdieren, mogelijk met bepaalde risico's of beperkingen.
- Geschikt: Deze boom of struik is over het algemeen geschikt als voedsel voor zoogdieren, met weinig tot geen risico's.
- Zeer geschikt: Deze boom of struik is zeer geschikt als voedsel voor zoogdieren, veilig en van hoge voedingswaarde.
Stam hoogte
Gemiddelde stam hoogte (hg) van de grondvlakmiddenboom
Informatie niet beschikbaar
Stam diameter
(dg) (1,30m) van de grondvlakmiddenboom.
Informatie niet beschikbaar
Biomassa bovengronds
in hele kgInformatie niet beschikbaar
Biomassa ondergronds
in hele kgInformatie niet beschikbaar
Stoffenbinder
Welke stoffen kunnen worden gebonden of opgenomen? |
CO2
Fijnstof
|
Koolstofattractie (kf)
(dg) (1,30m) van de grondvlakmiddenboom | Loofbomen (Kf = 0,48) |
Opwarming
Deze boom is goed bestand tegen de opwarming (plus 3 graden) van ons klimaat en past in de toekomst van ons klimaat (hitte en droogte bestendig) en past in de toekomst ook goed in Nederland. | Nee |
CO2
0. | niet ingevuld |
1. | geen vastlegging |
2. | geringe vastlegging |
3. | matige vastlegging |
4. | veel vastlegging |
5. | zeer veel vastlegging |
Fijnstof
0. | niet ingevuld |
1. | geen wegvangcapaciteit |
2. | geringe wegvangcapaciteit |
3. | matige wegvangcapaciteit |
4. | grote wegvangcapaciteit |
5. | zeer grote wegvangcapaciteit |
Zo ziet een volwassen Boom Plataan (Gewone) eruit



Zo zien de vruchten van een Plataan (Gewone) eruit

Zo ziet een Plataan (Gewone) in bloei eruit

Zo ziet de knop van een Plataan (Gewone) eruit

Zo ziet het blad van een Plataan (Gewone) eruit

